Zweden Een land met veel meren en eeuwig zingende bossen, een indrukwekkende kust met rotstekeningen en in het noorden de eenzame toendra.

uit 2016 tot 2021 (klik op de afbeelding om het werk groter te bekijken)
stuur een bericht naar de kunstenaar

Berkenschors 2

2021

De buitenste laag van de schors van een berk is voortdurend bezig zich te vernieuwen en valt soms in dunne repen naar beneden. Deze repen hebben een groot weerstandsvermogen tegen bederf omdat de schors Betuline bevat. Daardoor is het mogelijk om er allerlei duurzame produkten van te maken. De Sami en Noord-Amerikaanse Indianen maakten er kano's, schoenen, beenbekleding en zelfs jassen van. Zowel in Amerika als in Scandinavië werd de schors ook als dakbedekking gebruikt omdat deze licht, waterafstotend en zeer duurzaam is. Van smalle, gevlochten repen werden ook tasjes en mandjes gemaakt. Deze repen dunne schors zijn buitengewoon geschikt om als vuurstarter te gebruiken, zelfs als het nat is. Ook werd de schors in de prehistorie, zo'n 48.000 jaar geleden al gebruikt om er berkenpek, een lijmsoort, mee te maken. In Noord-Europa en Siberië vereerde men de berk als heilige boom. Het is de boom der wijsheid, van het licht en de nieuwe lente en van vernieuwing in het algemeen. De Germanen kenden aan bladeren, twijgen en sap magische en geneeskrachtige eigenschappen toe en geloofden dat berken de aardse behuizing vormden van de godin Freya. Ook bij de Kelten is de berk gewijd aan Brigit, godin van de dichtkunst, waarzeggen en de geneeskunst.

Stocken 6

2021

  We zijn hier aan de scherenkust van Bohuslän, aan de westkust van Zweden tussen Göteborg en de grens met Noorwegen. Scheren zijn kleine rotsachtige eilanden, geboetseerd door de gletsjers tijdens de ijstijden, die liggen in kustgebieden met ondiep en vaak brak water. Na het afsmelten van de ijskap kwamen de eilandjes boven het wateroppervlak uit. De invloed van zowel ijs als water verklaart hun gepolijste, afgeronde vorm. Scheren komen dus hier voor, d.w.z. langs het Skagerrak, maar ook in de Oostzee en de Botnische Golf in Zweden en Finland en langs bijna de hele Noorse kust. In Rusland bevinden zich de relatief onbekende Minina-scheren in de Karazee, een deel van de Noordelijke IJszee.

Boomwortels 4

2021

De wortel, het ondergrondse gedeelte van de plant of boom, neemt water en opgeloste voedingsstoffen uit de bodem op. Bij bomen worden de wortels dik en verhouten sterk. Aan de toppen van de wortels bevinden zich groeipunten, die gewoonlijk onder invloed van de zwaartekracht naar beneden groeien. Dit wordt positieve geotropie genoemd. Door vertakking van de hoofdwortel worden zijwortels gevormd, en door verdere vertakking ontstaat tenslotte een wortelgestel. Aan de wortel zitten wortelharen die voor de eigenlijke opname van water en minerale voedingsstoffen zorg dragen. In de directe omgeving van de wortelharen (niet verder  dan 1,5 mm van de wortel) is een verhoogde biologische activiteit waarneembaar. Deze zone wordt de rhizosfeer genoemd. De wortelharen worden voortdurend vervangen, want ze hebben maar een beperkte levensduur en worden meestal niet ouder dan drie dagen.

Blattnicksele oever 8

2019

Het water staat hoog in de rivier de Vindel in het zuiden vanZweeds Lapland. Maar zo te zien aan de boomwortels, die wel een mangrovebos lijken, is deze waterstand niet eens extreem hoog.  De rivier de Vindel stroomt langs het gehuchtje Blattnicksele en wordt omringd door voornamelijk naaldbos. Hier vind je Europa's grootste natuurgebied: het Vindel Mountains Nature Reserve. In dit enorme gebied ontspringt o.a. deze rivier, een van Europa's weinige ongestoorde en niet-verontreinigde rivieren, met een tiental indrukwekkende stroomversnellingen en een grote rijkdom aan vissoorten, zoals vlagzalm, zeeforel en Arctische witvis, waardoor het een paradijs voor vissers is. Ik ontmoette er een sportvisser uit Nederland, die hier de grote vrieskist in zijn auto vulde met door hem gevangen vis en daar thuis een jaar lang van at.

Rendier Zweden 1

2019

In de bermen langs Zweedse wegen kom je ze regelmatig tegen: rendieren in kleine familiegroepjes van zo’n twee tot acht dieren. Ze zijn niet heel schuw, maar voor de zekerheid trekken ze zich toch liever terug tussen de bomen. Het rendier (Rangifer Tarandus) is de grote grazer van de taiga en toendra. Ze leven in kuddes en eten vooral rendiermos, een korstmos, waarin algen en een schimmel een symbiose vormen. Ook ’s winters, als de toendra met sneeuw en ijs bedekt is, weten de rendieren dit met hun hoeven te verwijderen om hun diepvriesmaaltijd te bereiken. Hun voornaamste vijand is de wolf, die vooral de zwakkere dieren grijpt. Het dier wordt al eeuwen om zijn vacht, vlees, melk en als trekdier door de mens gebruikt. Oorspronkelijk kwam het voor in het gehele toendragebied rond de Noordpool, maar in de zuidelijker delen van Scandinavië is het  inmiddels verdwenen. In het noorden daarentegen worden nog door enkele Samische families grootschalig kuddes rendieren gehouden, die op moderne wijze, bijv. met helikopters, bijeengedreven worden in de herfst.

Rendier Zweden 10

2019

Enkele jaren geleden kwamen wij in het Noorden onderweg nog veel rendieren tegen, maar dan stuit je op een alarmerend bericht: Door droogte en bosbranden in het noorden van Scandinavië is het leefgebied van rendieren kleiner geworden. In Zweden zijn de Sami, de inwoners van Lapland, de enigen die de dieren mogen hoeden, dus hierdoor wordt ook hun cultuur bedreigd. Volgens deskundigen zou het 30 jaar duren voor de regio zich hersteld zou hebben van de extreem hete zomers van de afgelopen jaren (waar mijns inziens niet veel kans op is, gezien het broeikaseffect....). Maar behalve hete zomers vormen ook de warme winters een probleem. Doordat het de laatste jaren ’s winters steeds vaker regent, ontstaat er ijs op de sneeuwlaag, wat het grazen ernstig bemoeilijkt. Zonder hulp zouden er deze winter al een groot aantal dieren overlijden en kunnen jonge dieren al te zeer verzwakt zijn om met de jaarlijkse trek mee te komen. De Sami willen dat de overheid voedsel, waar inmiddels een groot tekort aan is, voor de 250.000 rendieren regelt. Gelukkig zal de Zweedse overheid maatregelen nemen om op de lange termijn de rendiersoort te beschermen.

Schemerlicht 2

2019

‘Schemer’ is de periode van verminderd licht tussen dag en nacht, rond zonsopkomst en zonsondergang. Ook voor de rendieren in het Noorden is het in deze tijd van het jaar schemerlicht. Maar ik ben bang dat het voor de aarde en ons allemaal ‘schemerlicht’ aan het worden is…. of zouden we nog een kans hebben om het tij te keren??

Blattnicksele oever 2

2018

Deze zomer waren wij voor de tweede keer aan de oever van de rivier de Vindel bij het dorp Blattnicksele in Lapland. Door de aanhoudende droogte stonden de blootgelegde wortels van de dennenbomen aan de oever van de rivier nu helemaal droog, terwijl ze hier, in 2015, nog deels in het water stonden. De Vindel is een van Europa's weinige ongestoorde en niet-verontreinigde rivieren met een enorme  rijkdom aan vissoorten. Wanneer de grootschalige plannen voor energieopwekking middels deze rivier in de jaren ’60 doorgegaan waren, zou een nabij gelegen dorp op 38 meter diepte in een stuwmeer verdwenen zijn. Maar dankzij een enorme golf van protesten werd het project tenslotte afgeblazen en werd de Vindel zelfs benoemd tot een van de vier nationale rivieren van Zweden.

Stocken 10

2018

Dit is een stukje rotskust op het eiland Orust in het zuidwesten van Zweden. Orust ligt aan het Skagerrak, de zeestraat tussen Denemarken en Zweden, ter hoogte van het noordelijkste puntje van Denemarken. Op het rustige en landelijke eiland, dat met bruggen verbonden is aan het vasteland, liggen kleine dorpjes en vissersdorpjes langs de kust.

Havstenssund 2

2017

Het dorp Havstenssund aan de zuid-westkust van Zweden heeft het eerste deel van zijn naam te danken aan het eiland Havsten, waarop een 60m hoge rots verrijst, en het tweede aan de smalle zeestraat tussen het vasteland en het eiland Hällsö. Oorspronkelijk is Havstenssund een vissersplaats. Vandaag de dag zijn er nog enkele trawlers en kreeftenvissers over. In de voorzomer wordt er op makreel gevist en in de nazomer op kreeft, door zowel beroeps- als sportvissers. De verkoop en verhuur van boten is een belangrijke vorm van werkgelegenheid voor het dorp.

Jukkasjärvi 3

2017

200 km boven de poolcirkel, in het Zweedse deel van Lapland, ligt het dorp Jukkasjärvi, aan het gelijknamige meer. Lang voor dat het dorp werd gesticht werd er al een Sami markt gehouden op deze plek aan het meer. Behalve een openluchtmuseum, bezit het dorp tijdens de wintermaanden een bijzondere attractie. Want  hier wordt jaarlijks in december een ijshotel, letterlijk gemaakt van ijs, aan het bestaande hotel aangebouwd. Je kunt er overnachten onder rendierhuiden bij vriestemperatuur. In april smelt het hotel meestal vanzelf weg.

Sundborn 7

2017

Op de Zuidoever van het Toftan-meer bij de monding van de rivier de Sundbornån in de gemeente Falun in Zweden ligt het plaatsje Sundborn. Hier woonde rond 1900 de succesvolle schilder Carl Larsson met zijn gezin in een romantisch, typisch Zweeds houten huis. Vanaf de jaren ’70 werd zijn werk ook in het buitenland populair door de publicatie van veel boeken en ansichtkaarten met de idyllische schilderijen van zijn gezin, huis en omgeving. Sindsdien is Sundborn een populaire toeristische attractie en zijn huis en tuin als museum ingericht. Het hele dorp lijkt wel een museum met al z’n mooie houten huizen, rood, geel of grijs, met vrolijke zelf beschilderde postbussen en omgeven door weelderige tuinen en de overal in de bermen bloeiende lupine. Al even fotogeniek is de kleurige krachtcentrale in de rivier, die het dorp van stroom voorziet.

Växnan 6

2017

In Hälsingland bij Ljusdal in Zweden, ligt het Växnan-meer op een hoogte 123 meter boven de zeespiegel. Het ligt in een bosrijke omgeving en de geribbelde, veenachtige bodem in het avondlicht zorgt voor een prachtig schouwspel van licht en water. Dit meer schijnt vol te zitten met allerlei soorten vis zoals baars, brasem, pos en snoek.

Zon bij Växnan 5

2017

Op 30 juni 2015 ging de zon om een uur of 12 ’s nachts onder boven het Växnan-meer. Rust daalt neer over het Zweedse land en het avondrood zorgt voor een prachtig schouwspel van licht en nevel. Na een dag van meren en bossen, is dit een van de laatste keren dat we de zon nog onder de horizon zien verdwijnen, want we trekken verder naar het noorden, waar de zon in de zomer helemaal niet meer ondergaat.

Algensoep 1

2016

De structuur van deze opeen geschoven algen ziet er fraai uit, maar dit is waarschijnlijk geen gezonde soort. Er zijn vele soorten algen die ook gebruikt kunnen worden als voedingsmiddel. Ze kunnen gedroogd worden in dunne plakken (nori), om toe te voegen aan soepen of rond sushi te wikkelen. Ze kunnen als vlokken aan culinaire gerechten toegevoegd worden en ze zitten als stabilisatoren in verschillende soorten bewerkt voedsel en cosmetica.

Blattnicksele 17

2016

Kleine zandstrandjes liggen aan de oever van de rivier de Vindel bij het dorp Blattnicksele in Lapland . Wanneer de grootschalige plannen voor energieopwekking middels deze rivier in de jaren ’60 doorgegaan waren, zou een nabij gelegen dorp op 38 meter diepte in een stuwmeer verdwenen zijn. Maar de protesten van vertegenwoordigers van natuurbehoud, lokale bedrijven, toerisme-industrie, Sami, sportvissers en individuele onderzoekers, verspreidden zich naar andere delen van het land, zodat de regering tenslotte niet langer kon rekenen op voldoende steun voor de exploitatie. Sinds 1993 is de Vindel zelfs benoemd tot een van de vier nationale rivieren van Zweden. Langs de rivier loopt de toeristische route de Vindelälvsweg.

Blattnicksele 3

2016

Blattnicksele 3 De rivier de Vindel stroomt langs de camping in het gehuchtje Blattnicksele in de gemeente Sorsele in Lapland, en wordt hier omringd door naaldbos. Hier vind je Europa's grootste natuurgebied: het Vindel Mountains Nature Reserve. In dit enorme gebied ontspringt o.a. deze rivier, een van Europa's weinige ongestoorde en niet-verontreinigde rivieren, met een tiental indrukwekkende stroomversnellingen. Weinig rivieren in Zweden bieden zo’n grote rijkdom aan vissoorten, zoals vlagzalm, zeeforel en Arctische witvis, waardoor het een paradijs voor vissers is. Ik ontmoette er een sportvisser uit Nederland met een Lapse vriend, die alle goede visstekken kende. Hij vulde de (grote) vrieskist in zijn auto met de door hem gevangen vis, en at daar thuis een jaar lang van.

Blattnicksele 6

2016

  Aan de oever  van een schiereilandje bij Blattnicksele, staan de bomen met hun voet in het water van de Vindel, een rivier in het zuiden van Lapland. Deze rivier, een van Europa's weinige ongestoorde en niet-verontreinigde rivieren, met een tiental indrukwekkende stroomversnellingen, maakte al in 1962 deel uit van grootschalige plannen voor energieopwekking middels dammen en stuwmeren. De plannen waren al door een meerderheid in het parlement, door de betrokken gemeenten en het provinciale bestuur, en zelfs door de grote natuurbeschermingsorganisaties goedgekeurd. Maar lokale protesten van de bevolking langs de rivier en haar zijrivieren zorgden er tenslotte voor dat in april 1970 de overheid o.l.v. premier Olof Palme besloot dat het project niet uitgevoerd werd.

Blokhut 2

2016

  Deze blokhut staat in het Zweedse dorpje Sundborn. De beroemdste bewoner was de 19e eeuwse schilder Carl Larsson. Het familiehuis dat hij vaak vastlegde in zijn werk is tegenwoordig een populaire toeristische attractie, evenals de kerk waarvan hij de wandschilderingen maakte. Hij vond dat zijn dorp op een Frans dorp leek. Maar deze blokhut aan de rand van Sundborn doet mij daar niet aan denken. Een blokhut is een kleine eenvoudige houten woning van boomstammen of zware houten balken, die op de hoeken middels uitsparingen in elkaar passen. Traditioneel zijn veel blokhutten te vinden in Scandinavië maar ook in Midden- en Oost-Europese berggebieden. Europese kolonisten bouwden in de Verenigde Staten eveneens vaak blokhutten als tijdelijk onderkomen, die daardoor deel zijn gaan uitmaken van de Amerikaanse rustieke architectuur. De massieve wanden bieden een vrij goede warmte-isolatie, al voldoen ze niet aan de moderne Europese normen voor energiezuinig bouwen. De wanden van een blokhut worden door een overstekend dak en een stenen fundament droog gehouden, waardoor het hout niet rot en niet door insecten wordt aangevreten.

Gans 10

2016

Dit zijn ganzen op het Hjalmaren meer in Zweden. Met het woord gans duid je eigenlijk een vrouwelijke gans aan, het mannetje noemt men ganzerik. Het zijn grote, zwaargebouwde watervogels, die meer op het land leven dan andere watervogels en gespecialiseerd zijn in grazen. Ze hebben sterke, vrij lange poten, die midden onder het lichaam geplaatst zijn, waardoor  ze goed kunnen lopen. Hun krachtige snavel heeft een zaagrand aan de bovensnavel. Door in V-formatie te vliegen hebben de vogels een grotere vliegcapaciteit: ze houden elkaar uit de wind. Tijdens het vliegen praten ze met elkaar: de achterste ganzen moedigen de voorste aan om op snelheid te blijven. Mannetjes en vrouwtjes hebben hetzelfde verenkleed maar het vrouwtje heeft meer een hangbuik, wat vooral in de broedtijd duidelijk te zien is. Ganzen zijn monogaam, de paren blijven hun hele leven (ze kunnen 30 jr. oud worden) bij elkaar. Het nest bevindt zich op de grond en wordt door de vrouwtjes bekleed met dons, dat ze uit hun eigen borst plukken. Ze zijn zeer waaks en kunnen lelijk bijten of met hun vleugels slaan. Bij naderend gevaar zullen ze luid gakken. Om deze reden werden ze vroeger als waakvogel gehouden en bij de Romeinen zelfs als een heilig dier beschouwd. Bij een aanval van de Galliërs op Rome, waren alle Romeinen het Capitool op gevlucht. ’s Nachts toen iedereen sliep, zelfs de bewakers en honden, beklommen de Galliërs stilletjes het Capitool. Niemand had ze opgemerkt behalve de ganzen, die ze met hun scherpe zintuigen hoorden. Ze wekten iedereen en de Galliërs werden verslagen en teruggedrongen naar de bergen.